Thở mũi hay thở miệng? Vì sao nên thở bằng mũi

Có bao giờ cô chú anh chị thức dậy lúc nửa đêm, cổ họng khô rát, phải với lấy cốc nước đầu giường? Hoặc sáng ra dù ngủ đủ giờ mà người vẫn uể oải, miệng đắng? Rất có thể suốt đêm qua, cô chú anh chị đã thở bằng miệng mà không hề hay biết.

Mũi và miệng đều dẫn được không khí vào phổi, nên nhiều người nghĩ thở đường nào cũng như nhau. Nhưng cơ thể mình được thiết kế để thở bằng mũi — còn miệng là "lối thoát hiểm" dành cho những lúc cần nhiều không khí thật nhanh.

Mũi làm được những gì mà miệng không làm được?

Khi không khí đi qua mũi, nó được "xử lý" qua nhiều bước trước khi xuống tới phổi:

• Lọc sạch: lông mũi và lớp niêm mạc giữ lại bụi, phấn hoa và một phần vi khuẩn.
• Làm ấm, làm ẩm: các khoang trong mũi đưa không khí về gần nhiệt độ và độ ẩm của cơ thể, nên phổi và cổ họng không bị khô, lạnh.
• Mang theo nitric oxide: các xoang cạnh mũi liên tục tạo ra một lượng nhỏ khí nitric oxide (NO). Khi hít bằng mũi, khí này đi theo luồng khí xuống phổi, góp phần giúp mạch máu ở phổi giãn ra và việc hấp thu oxy hiệu quả hơn.
• Làm chậm hơi thở: hai lỗ mũi nhỏ hơn khoang miệng rất nhiều, tạo ra một chút lực cản tự nhiên. Chính lực cản nhẹ này khiến hơi thở chậm lại, dài hơn và đi sâu xuống cơ hoành.

Thở miệng thường xuyên gây ra những gì?

Thỉnh thoảng thở miệng không có gì đáng lo. Vấn đề là khi nó trở thành thói quen, đặc biệt là trong lúc ngủ — khi mình không còn tự điều chỉnh được nữa. Thở miệng kéo dài hay đi kèm với:

• Khô miệng, rát họng, hôi miệng buổi sáng — nước bọt bị khô đi suốt đêm.
• Răng dễ sâu, lợi dễ viêm — vì nước bọt vốn là lớp bảo vệ tự nhiên của răng miệng.
• Ngáy và giấc ngủ không sâu — nhiều người ngủ đủ 7–8 tiếng mà sáng dậy vẫn mệt.
• Hơi thở nhanh, nông, dồn lên ngực — cơ thể dễ ở trạng thái căng thẳng hơn, như đã nói trong bài thở bụng khác thở ngực.

Riêng với trẻ nhỏ, nếu thấy con thở miệng thường xuyên, ngủ hay há miệng, ngáy, cô chú anh chị nên cho con đi khám tai mũi họng sớm. Nguyên nhân hay gặp là VA, amidan quá phát hoặc viêm mũi dị ứng — để lâu có thể ảnh hưởng tới giấc ngủ và sự phát triển răng hàm của con.

Khi nào thở miệng là bình thường?

Miệng là lối dự phòng rất cần thiết, nên không cần ép mình thở mũi trong mọi hoàn cảnh:

• Khi vận động mạnh như chạy nhanh, leo dốc — cơ thể cần nhiều không khí hơn khả năng của mũi.
• Khi đang nghẹt mũi vì cảm cúm hay dị ứng.
• Khi nói chuyện, hát, giảng bài.
• Trong một số bài thở có chủ đích, ví dụ thở 4-7-8 hay thở chúm môi: hít vào vẫn bằng mũi, chỉ thở ra bằng miệng để kéo dài hơi thở ra trong vài phút.

3 bước tập lại thói quen thở mũi

Cơ thể có trí nhớ rất tốt. Chỉ cần nhắc nhở đều đặn vài tuần, việc thở bằng mũi sẽ dần trở lại thành phản xạ tự nhiên. Cô chú anh chị ngồi thẳng lưng hoặc nằm thoải mái:

1. Khép nhẹ môi: hai môi chạm nhau, răng không cắn chặt, hàm thả lỏng.
2. Đặt lưỡi lên vòm miệng: đầu lưỡi chạm nhẹ vào vòm miệng trên, ngay sau răng cửa. Tư thế lưỡi này giúp miệng tự khép lại dễ hơn.
3. Thở chậm qua mũi: hít vào và thở ra đều bằng mũi, để bụng phình nhẹ khi hít vào. Tập 3–5 phút mỗi lần, vài lần trong ngày.

Mẹo nhỏ để nhớ: dán một mảnh giấy ghi "khép môi" ở bàn làm việc hoặc cạnh tivi. Khi đi bộ, cố gắng giữ thở bằng mũi; nếu phải há miệng mới thở kịp thì đi chậm lại một chút — dần dần sức bền của hơi thở mũi sẽ tăng lên.

Nếu mũi hay bị nghẹt, cô chú anh chị có thể rửa mũi bằng nước muối sinh lý và tập bài thở thông xoang, nhẹ mũi trước khi tập thở mũi.

Câu hỏi thường gặp

Thở miệng có hại không?

Dạ thỉnh thoảng thở miệng khi vận động mạnh hay lúc nghẹt mũi là bình thường ạ. Chỉ khi thở miệng trở thành thói quen, nhất là lúc ngủ, mới dễ gây khô miệng, rát họng, ngáy và ngủ không sâu ạ.

Bài thở 4-7-8 thở ra bằng miệng, vậy có mâu thuẫn không?

Dạ không mâu thuẫn ạ. Hít vào vẫn qua mũi; thở ra bằng miệng chúm môi là kỹ thuật có chủ đích để kéo dài hơi thở ra, chỉ tập trong vài phút chứ không phải cách thở suốt cả ngày ạ.

Có nên dán miệng khi ngủ để tập thở mũi không?

Dạ bên em không khuyến khích cô chú anh chị tự dán miệng khi ngủ ạ. Bằng chứng về cách này còn hạn chế, và có thể không an toàn nếu đang nghẹt mũi, ngáy to, nghi ngưng thở khi ngủ hoặc có bệnh hô hấp. Muốn thử thì nên hỏi ý kiến bác sĩ trước ạ.

Mũi hay bị nghẹt thì tập thở mũi thế nào?

Dạ cô chú anh chị có thể rửa mũi bằng nước muối sinh lý và tập bài thở thông xoang nhẹ nhàng trước ạ. Nếu nghẹt mũi kéo dài nhiều tuần hoặc luôn tắc một bên, nên đi khám tai mũi họng để tìm đúng nguyên nhân ạ.